Otoskleroz: əlamətlər, diaqnostika və müalicə

Otoskleroz (İç Qulaq Kireçlenmesi) Nədir?

Otoskleroz, qulaq kemikçikləri və xüsusilə də üzengi kemiği (stapes) ətrafındakı sümük toxumada anormal bir kireçlenme və sərtləşmə ilə karakterize edilən bir iç qulaq hastalığıdır. Normalde bu kiçik sümüklər titreşimləri orta kulaktan iç kulağa iletərək işitmenin sağlam gerçekleşmesini təmin edir. lakin otosklerozda bu nahiyədə yeni və sərt sümük toxuması inkişaf edir, üzengi kemiğinin hareketi kısıtlanır. bunun nəticəsində səs dalgaları iç kulağa yeterince iletilemez və iletim tipi işitme itkisi yaranır. Zamanla iç qulaq da etkilenirse sensörinöral işitme itkisi eklenə bilər. Xəstəlik adətən yavaş irəliləyir, əksəriyyəti pasiyent ilk əlamətlərini genç erişkinlikte fərq edir. Qadınlarda daha tez-tez müşahidə olunması və xüsusilə hamiləlik dövrlərində hızlanması diqqət çekicidir.

Kulakta Kireçlenme Nədən yaranır?

Otosklerozun dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmese də genetik və ətraf mühitlə bağlı faktorların rol oynadığı düşünülməkdədir. Pasiyentlərin yaklaşık yarısında aile anamnezi mövcuddur, bu da genetik yatkınlığı göstərir. Bunun xaricində hormonal dəyişikliklər (xüsusilə östrojen artımı), viral infeksiyalar və immun sistemi ilə ilgili faktorlar də suçlanmaqdadır.

əsas səbəblər aşağıdakılardır:

Genetik meyillilik: Aile anamnezi ən vacib risk faktörüdür.

Hormonal dəyişikliklər: Hamiləlik və ergenlik dövründə xəstəliyin hızlanması.

Infeksiyalar: Kızamık virüsü kimi bəzi viral infeksiyalarla ilişkilendirilmiştir.

Immun sistemi pozğunluqları: Sümük metabolizmasını təsir edə bilər.

Ətraf mühitlə bağlı faktorlar: D vitamini çatışmazlığı və ya bəzi metabolik bozukluklar.

Kulaktaki Kireçlenme Necə Önlenir?

Otosklerozu tamamilə önlemenin dəqiq bir yolu yoxdur çünki əsasən genetik geçişli bir xəstəliktır. lakin erkən diaqnoz və müntəzəm izləmə ilə irəliləməsi yavaşlatıla bilər. Xüsusilə aile anamnezi olan kişilərin işitme testlerini müntəzəm yaptırması vacibdir. Hamiləlik dövründə işitme itkisi hızlanabileceği üçün qadın pasiyentlərin yakın izləmə edilməsi lazımdır. Əlavə olaraq sümük metabolizmasını mənfi təsir edən D vitamini çatışmazlığı və bəzi hormonal düzensizliklərin giderilmesi fayda sağlaya bilər. Gürültülü ortamlardan uzaq durmaq, iç kulaktaki hüceyrələrin korunması üçün tövsiyə olunur.

Otoskleroz (İç Qulaq Kireçlenmesi) Əlamətləri hansılardır?

Ən aydın əlamətsi yavaş irəliləyən işitme kaybıdır. başlanğıcda pasiyent xüsusilə kalabalık ortamlarda konuşmaları anlamakta çətinlanır. İşitme itkisi adətən çift taraflıdır lakin bəzən tek kulakta başlaya bilər. Pasiyentlər əlavə olaraq kulakta uğultu və ya çınlama (tinnitus) tarif ederlər. İləri mərhələlərdə başgicəllənmə və denge problemləri də tabloya eklenə bilər. İşitme itkisi illər ərzində gidərək artar və müalicə edilməzsə irəli dereceye ulaşa bilər.

Otoskleroz əlamətləri bu şəkildə sadalana bilər:

Yavaş irəliləyən işitme itkisi (xüsusilə qalın seslərdə)

Konuşmaları kalabalık ortamlarda ayırt etmede çətinluk

Kulakta uğultu və ya çınlama (tinnitus)

Kendi sesini olduğundan yüksək duyma (oto-foni)

İləri mərhələdə başgicəllənmə və denge pozğunluqları

Çift taraflı və ya tek taraflı işitme itkisi

Otoskleroz İşitmeyi Nə qədər Təsir edir?

İşitme itkisi adətən başlanğıcda yüngül səviyyədə olur. Pasiyent bunu fərq etmekte çətinlanır. İlk əlamətlər, xüsusilə qalın sesləri və ya kalabalık ortamlarda konuşmaları ayırt etmede güçlük şəklində yaranır. Xəstəlik irəlilədikcə üzengi kemiğinin hareketsizliği artar və orta dereceden irəli dereceye qədər işitme itkisi inkişaf edə bilər. Əgər xəstəlik sadece orta qulaq kemikçikleriyle sınırlıysa iletim tipi işitme itkisi olur. lakin proses iç kulağı da etkilerse sensörinöral işitme itkisi eklenir və toplam işitme itkisi çox daha ağır hala gəlir. bəzi hallarda işitme itkisi %50’nin üzerine çıkaraq pasiyentin gündəlik iletişimini ciddi şəkildə kısıtlaya bilər.

Qulaq Kireçlenmesi Müalicə Edilməzsə Nə Olur?

Müalicə edilmədikdə işitme itkisi yavaş ama davamlı irəliləyir. başlanğıcda sadece konuşmaları net ayırt edememe sorunu varken zamanla televizyon və telefon sesini duyamayacak qədər ağır kayıplar yaşana bilər. müalicəsiz bırakıldığında kulakta davamlı sağırlığa qədər gidebilecek bir tablo inkişaf edə bilər. Əlavə olaraq davamlı çınlama, uğultu və denge problemləri şəxsin həyat keyfiyyətini düşürür. Sosial izolasyon, iletişim güçlüğü və buna bağlı psixoloji problemlər da tabloya eklenə bilər.

Qulaq Kireçlenmesi Diaqnozu Necə Konur?

Otoskleroz tanısında ayrıntılı anamnez və qulaq muayenesi ilk basamaktır. lakin dəqiq diaqnoz üçün odyolojik və radyolojik müayinələr lazımdır.

Qulaq kireçlenmesi diaqnozu üçün istifadə olunan üsullar aşağıdakılardır:

Odyometri testi (işitme testi): İletim tipi işitme itkisi saptanır, Carhart çentiği tipik bulgudur.

Timpanometri: Orta qulaq basıncı və kemikçiklərin hareketi qiymətləndirilir.

BT (Kompüter tomoqrafiyası): Xüsusilə iç qulaq sümük yapılarındaki otosklerotik odakları göstermede yardımcıdır.

Qulaq Kireçlenmesine Nə kömək edir?

Erkən mərhələdə işitme itkisi hafifse işitme cihazı istifadəsi fayda təmin edir. Müntəzəm odyolojik izləmə, xəstəliyin ilerlemesini nəzarət altında tutmağa yardımcıdır. Sümük metabolizmasını təsir edən bəzi dərmanlar bəzi pasiyentlərdə önerilmiştir lakin dəqiq etkinlikləri kanıtlanmamıştır. Gürültülü ortamlardan uzaq durmaq, iç kulağı çətinlayan yüksək seslərə məruz qalmamaq və vitamin-mineral desteği almaq da iç qulaq sağlamlığını koruya bilər.

Kulakta Kireçlenme Necə Temizlenir?

Buradaki “kireçlenme” ifadesi, qulaq kiri (buşon) ilə karıştırılmamalıdır. Otosklerozda kireçlenme, qulaq kemiklerinde yaranan patolojik bir sümük törəməudur və xarici qulaq yolunda toplanmaz. Dolayısıyla mekanik temizlikle ortadan kaldırılamaz. lakin işitme itkisi, cərrahi üsullarla yani kemikçiklərin yeniden hərəkət kazanmasını sağlayaraq düzeltilə bilər. Əgər kulakta gerçekten xarici qulaq yolunu tıkayan buşon varsa bu, həkim tərəfindən mikroskop altında xüsusi aletlərlə temizlenmelidir. Pasiyentlərin kendi kendine pamuklu çubuk və ya benzeri üsullarla temizlik yapmaları önerilmez çünki bu vəziyyət qulaq zarına zərər verə bilər.

Otoskleroz (İç Qulaq Kireçlenmesi) Müalicə Üsulları Hansılardır?

Otoskleroz müalicəsində amaç, işitme kaybını geri kazandırmaq və ilerlemesini durdurmaktır. Müalicə üsulu, xəstəliyin mərhələsinə və işitme kaybının derecesine görə belirlenir.

İç qulaq kireçlenmesi müalicəsi üçün istifadə olunan üsullar aşağıdakılardır:

İşitme cihazı: Yüngül və orta dereceli işitme kayıplarında, işitme cihazı ən tez-tez seçim edilən üsuldir. Sesləri yükseltərək iç kulağa daha iyi iletim təmin edir.

Medikal müalicə: Sodyum florür və bifosfonatlar kimi dərmanlar sümük metabolizmasını yavaşlata bilər, lakin etkinlikləri sınırlıdır. Dəstək müalicə olaraq istifadə edilə bilər.

Cərrahi müalicə (Stapedektomi / Stapedotomi): İləri işitme kaybında ən effektiv üsuldir. Sertleşmiş üzengi kemiği çıkarılır və ya kiçik bir delik açılaraq əvəzinə protez yerleştirilir. Başarı oranı olduqca yüksəkdir (%90’a qədər).

Koklear implant: çox irəli hallarda və iç kulağın da etkilendiği hallarda tətbiq edilə bilər.

Otoskleroz İlerlerse Nə Olur?

Müalicə edilmeyen otosklerozda işitme itkisi illər ərzində gidərək kötüleşir. başlanğıcda yalnız qalın sesləri duyamama və ya fısıltıyı anlamakta çətinluk varken irəliləyən mərhələdə ağır dereceli işitme itkisi inkişaf edə bilər. Çift taraflı hallarda pasiyent sosial yaşamdan kopa bilər və ciddi iletişim problemləri yaşar. Əlavə olaraq davamlı çınlama və uğultu, psixoloji sorunlara səbəb ola bilər. İç qulaq da etkilendiğinde sensörinöral işitme itkisi eklenir və pasiyent tamamilə işitme yetisini kaybedə bilər. Bu vəziyyət mesleki yaşamı, eğitim hayatını və sosial ilişkiləri ciddi şəkildə təsir edir.

Otoskleroz Ən Tez-tez Nerede Müşahidə olunur?

Anatomik olaraq ən tez-tez orta kulaktaki üzengi kemiği (stapes) dabanı və ətrafında müşahidə olunur. Xəstəlik bu nahiyədə başlayan sümük sərtləşməsiyle başlayır və üzenginin oval pencere üzərindəki hareketini kısıtlar. daha irəli mərhələlərdə kemikçik zincirinin digər bölümlerine və hatta iç kulağa qədər yayıla bilər.

əsas görüldüğü nahiyələr aşağıdakılardır:

Stapes dabanı (oval pencere ətrafsi): Ən tez-tez tutulum yeri.

Koklea ətrafsi (iç qulaq): Xəstəlik ilerlediğinde sensörinöral kayıp inkişaf edir.

Orta kulaktaki digər kemikçiklər: daha nadiren etkilenir.

Hər iki qulaq: Vakaların yaklaşık %70’inde çift taraflıdır.

Tibbi xəbərdarlıq

Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.

Mənbələr

Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/otoskleroz-ic-kulak-kireclenmesi-nedir-belirtileri-ve-tedavisi
NHS — Otosclerosis: https://www.nhs.uk/conditions/otosclerosis/
MedlinePlus — Hearing disorders and deafness: https://medlineplus.gov/hearingdisordersanddeafness.html

Tez-tez verilən suallar

Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.