Mədə qanaxması, mədə iç səthində olan damarlardan qan sızmasıyla yaranan ciddi bir həzm sistemi sorunudur. Adətən mədə xorai, gastrit, qan sulandırıcı dərman istifadəsi və ya mədəni qıcıqlanma edən digər faktorlar səbəbindən yaranır. Yüngül qanaxmalar əlamət vermeden ilerleyə bilər. Şiddətli mədə qanaxmaları qusma, siyah nəcis, başgicəllənmə və şok kimi hayatı tehdit edən durumlara səbəb ola bilər.
Mədə Qanaxması Nədir?
Onikiparmaq bağırsağı (duodenum) və ya midede yaranan qan sızıntısıdır. Həzm sistemi qanaxmaları arasında geniş yayılmış müşahidə olunan bir vəziyyətdir. Qanaxmanın şiddeti, yüngül və xroniki qanaxmalardan, qəfil və ciddi iç qanaxmalara qədər dəyişə bilər. Mədə qanaxması adətən həzm sisteminde bir zədələnmə, qıcıqlanma və ya mədə çeperinde zədələnmə nəticəsində inkişaf edir. xora, gastrit, yemək borusundaki varislər və mədə xərçəngi kimi xəstəliklər mədə qanaxmasına səbəb ola bilər. Mədə qanaxması adətən nəcis rengindeki dəyişikliklər, qusma, halsızlıq, başgicəllənmə və qarın ağrısı kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Lakin sessiz irəliləyən mədə qanaxmaları da ola bilər və kansızlık (anemi) kimi uzun vadeli sonuçlara səbəb ola bilər. Əgər mədə qanaxması şüphesi varsa hızla bir doktora başvurulmalı və lazım tetkiklər yapılmalıdır.
Mədə Qanaxması əlamətləri hansılardır?
Əlamətləri qanaxmanın miktarına, süresine və nedenine bağlı olaraq dəyişə bilər. Bəzi mədə qanaxmaları əlamət vermeden ilerleyə bilər. Şiddətli mədə qanaxmaları həyati tehlike oluştura bilər. Qanaxma aniden inkişaf edə bilər və ya vaxt üçünde yavaş yavaş ilerleyərək orqanizmin qan itkisinə bağlı əlamətlər göstermesine səbəb ola bilər. Ən geniş yayılmış əlamətlər arasında qan qusma, dışkının katran renginde olması (melena), mədə nahiyəsində ağrı və halsızlıq hiss yer alır. Şiddətli mədə qanaxmaları isə bayılma, şok və sürətli nabız kimi ciddi simptomlarla özünü göstərə bilər. Mədə qanaxması əlamətləri bu şəkildə sadalana bilər:
Qanlı və ya kahverengi-kahverengimsi qusma (kahve telvesi kimi görünüş)
Dışkının siyah, katran renginde və ya qanlı olması (melena)
Qarın nahiyəsində ağrı, yanma və ya mədə krampları
Başgicəllənmə, halsızlıq və yorğunluq hiss
Dəridə solgunluk və soyuq tərləmə
Sürətli və nizamsız ürək atışı (taşikardi)
Qan itkisinə bağlı qan təzyiqi aşağı səviyyəsi və bayılma hiss
Şiddətli mədə qanaxmalarında bilinç itkisi və ya şoka girme riski
Xroniki mədə qanaxmaları adətən əlamət vermeden irəliləyir və zamanla kansızlığa (anemi) yol açar. Bu növ qanaxmalar yavaş ilerlediği üçün pasiyentlər adətən halsızlıq, soluk dəri, nəfəs darlığı və çabuk yorulma kimi əlamətlərlə doktora başvurur. Xüsusilə yaşlılarda və uzun müddətli mədə rahatsızlığı olan pasiyentlərdə mədə qanaxması sessiz ilerleyərək orqanizmdə dəmir çatışmazlığıne səbəb ola bilər.
Mədə Qanaxması Nədən yaranır?
Ən geniş yayılmış səbəbi mədə xorai və gastrittir. Helicobacter pylori bakterisinin səbəb olduğu infeksiyalar, uzun müddətli ağrı kesici (NSAID) istifadəsi və qan sulandırıcı dərmanlar mədə çeperini qıcıqlanma edərək qanaxmağa səbəb ola bilər. Həddindən artıq stress, mədə asidini artırıraq mədə duvarına zərər verə bilər. Qaraciyər xəstəliklərına bağlı yemək borusu varisləri və mədə xərçəngi də mədə qanaxmasının ciddi səbəbləri arasında yer alır.
Mədə Qanaxması Necə keçir?
Mədə qanaxması geçiren pasiyentlər üçün öncelikle tibbi müdaxilə şarttır. Qanaxmanın mənbəyi belirlenmelidir. Yüngül mədə qanaxmaları adətən dərman müalicəsi ilə nəzarət altına alına bilərken şiddətli hallarda endoskopik və ya cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Qan sulandırıcı dərman kullanan pasiyentlərdə dərmanların düzenlenmesi və mədə qoruyucu dərmanların verilmesi qanaxmayı durdura bilər. Qan itkisi çox olduqda pasiyentə damar yolu ilə maye və qan takviyesi aparıla bilər. Qidalanma düzeninin değiştirilmesi və mədəni qıcıqlanma edən faktorlardan kaçınılması, sağalma prosesini hızlandırır. Intensiv stress də mədə asidini artırıraq mədə duvarına zərər verə bilər və mədə qanaxmasını tetikleyə bilər. Günümüzde stresli həyat tərzi, nizamsız qidalanma və pis alışkanlıklar mədə xəstəliklərını artıran vacib faktorlardır. Həddindən artıq stress, orqanizmin kortizol səviyyəsini yükseltir və mədə mukozasının korunmasını çətinlaştırır. Bu da mədə duvarının qıcıqlanma olmasına gastrit və xorain kötüleşmesine səbəb ola bilər.
Yüngül mədə qanaxmalarında pasiyentlərin mədəni dinlendirmesi və turşu istehsalını artıran yiyeceklərdən kaçınması tövsiyə olunur. Sindirimi çətin qidalar tüketilmemeli və qidalanma rejimi mideye zərər vermeyecek şəkildə düzenlenmelidir. Su istehlakı artırılmalı və orqanizmdə kaybedilen maye əvəzinə konulmalıdır. Qanaxma durduktan sonra bile mədə çeperinin sağalması üçün ən az bir neçə hafta dikkatli beslenmək lazımdır.
Mədə Qanaxması Sonra Qidalanma Necə Olmalı?
Qanaxma sonra mədəni qıcıqlanma etmeyen, sindirimi asan və mədə asidini artırmayan bir qidalanma planı tətbiq olunmalıdır. Orqanizm, mədə qanaxması səbəbindən qan və maye kaybettiği üçün vitamin mineral və protein baxımından balanslı qidalanmaq sağalma prosesini hızlandırır. Xüsusilə lif oranı yüksək, mədəni rahatlatan və mədə çeperini qoruyan qidalar seçim edilmelidir. Qidalanma düzeninde asitli, baharatlı və işlenmiş gıdalardan kaçınılmalı, sindirimi çətin olan yiyeceklər tüketilmemelidir. Həddindən artıq isti və ya çox soyuq qidalar mədə mukozasını qıcıqlanma edə bilər. Az ama tez-tez yemək yemək mideye yük bindirmeden beslenmeyi təmin edir. Qanaxma sonra beslenmede tövsiyə olunan yiyeceklər bu şəkildədir:
Yulaf ezmesi, muz, haşlanmış patates, kabak kimi mədəni qoruyucu qidalar
Muz, elma püresi, haşlanmış havuç kimi lif bakımından zəngin tərəvəz və meyvələr
Yoğurt və kefir kimi probiyotik ehtiva edən qidalar (mədə asidini düzenleməyə kömək edir)
Haşlanmış tavuk, hindi və balıq kimi yağsız protein mənbələri
Tam buğday ekmeği, pirinç lapası kimi asan sindirilə bilən taxıllar
Bol su, bitki çayları (papatya, rezene) və mədəni rahatlatan mayelər
Tüketilmemesi gereken qidalar isə bu şəkildə sadalana bilər:
Baharatlı, yağlı və kızartılmış qidalar
Turşu, sirke, domates sosu kimi asidik yiyeceklər
Şekerli və gazlı içkilər, kahve və siyah çay
Çiğ tərəvəzlər və mədəni çətinlayan paxlalılar (quru fasulye, nohut kimi gaz yapıcı qidalar)
Həddindən artıq isti və ya çox soyuq yiyecek və içkilər
Qidaların necə hazırlandığı mədə sağlamlığı baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Yeməklər kızartma əvəzinə haşlama, buharda pişirme və ya fırında hazırlama üsullariyle yapılmalıdır. Həddindən artıq yağlı və baharatlı qidalar mədəni çətinlayaraq sağalma prosesini geciktirə bilər. Mədəni rahatlatan ılık çorbalar, haşlanmış tərəvəzlər və yumuşak kıvamlı qidalar seçim edilmelidir. Əlavə olaraq sürətli yemək yemək mədəni qıcıqlanma edebileceğinden, yavaş və iyice çiğneyərək beslenmək vacibdir. Öğünlər kiçik porsiyonlar halda və tez-tez aralıklarla tüketilmelidir. Mədəni rahatlatan zencefil və papatya çayı kimi bitki çayları, mədə asidini dengeleməyə kömək edə bilər. Mədə qanaxması sonra qidalanma rejimi, mədə çeperinin onarılmasını və həzm sisteminin rahatlamasını sağlamaq məqsədilə planlanmalıdır. Pasiyentin vəziyyətinə görə həkim və ya pəhrizisyen kontrolünde kişiselleştirilmiş bir qidalanma programı tətbiq olunmalıdır.
Mədə Qanaxması Müalicəsi
Öncelikli amaç, qanaxmanın kaynağını belirleyərək durdurmaq və pasiyentin ümumi durumunu stabilize etmektir. Yüngül hallarda mədə asidini azaltan dərmanlar və mədə qoruyucu müalicələr tətbiq olunur. Şiddətli qanaxmalarda endoskopik və ya cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Pasiyentə damar yolu ilə maye və qan nakli aparıla bilər. Endoskopi ilə kanayan damar yakıla bilər və ya qanaxmayı durdurmaq üçün skleroterapi tətbiq edilə bilər. Xroniki mədə qanaxması riskini azaltmaq üçün qidalanma rejiminə diqqət edilməsi tövsiyə olunur.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/mide-kanamasi-nedir-mide-kanamasi-əlamətləri-nelerdir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Qastroenterologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
Mədə Qanaxması Nədir?
Onikiparmaq bağırsağı (duodenum) və ya midede yaranan qan sızıntısıdır. Həzm sistemi qanaxmaları arasında geniş yayılmış müşahidə olunan bir vəziyyətdir. Qanaxmanın şiddeti, yüngül və xroniki qanaxmalardan, qəfil və ciddi iç qanaxmalara qədər dəyişə bilər. Mədə qanaxması adətən həzm sisteminde bir zədələnmə, qıcıqlanma və ya mədə çeperinde zədələnmə nəticəsində inkişaf edir. xora, gastrit, yemək borusundaki varislər və mədə xərçəngi kimi xəstəliklər mədə qanaxmasına səbəb ola bilər. Mədə qanaxması adətən nəcis rengindeki dəyişikliklər, qusma, halsızlıq, başgicəllənmə və qarın ağrısı kimi əlamətlərlə özünü göstərir. Lakin sessiz irəliləyən mədə qanaxmaları da ola bilər və kansızlık (anemi) kimi uzun vadeli sonuçlara səbəb ola bilər. Əgər mədə qanaxması şüphesi varsa hızla bir doktora başvurulmalı və lazım tetkiklər yapılmalıdır.
Mədə Qanaxması əlamətləri hansılardır?
Əlamətləri qanaxmanın miktarına, süresine və nedenine bağlı olaraq dəyişə bilər. Bəzi mədə qanaxmaları əlamət vermeden ilerleyə bilər. Şiddətli mədə qanaxmaları həyati tehlike oluştura bilər. Qanaxma aniden inkişaf edə bilər və ya vaxt üçünde yavaş yavaş ilerleyərək orqanizmin qan itkisinə bağlı əlamətlər göstermesine səbəb ola bilər. Ən geniş yayılmış əlamətlər arasında qan qusma, dışkının katran renginde olması (melena), mədə nahiyəsində ağrı və halsızlıq hiss yer alır. Şiddətli mədə qanaxmaları isə bayılma, şok və sürətli nabız kimi ciddi simptomlarla özünü göstərə bilər. Mədə qanaxması əlamətləri bu şəkildə sadalana bilər:
Mədə Qanaxması Nədən yaranır?
Ən geniş yayılmış səbəbi mədə xorai və gastrittir. Helicobacter pylori bakterisinin səbəb olduğu infeksiyalar, uzun müddətli ağrı kesici (NSAID) istifadəsi və qan sulandırıcı dərmanlar mədə çeperini qıcıqlanma edərək qanaxmağa səbəb ola bilər. Həddindən artıq stress, mədə asidini artırıraq mədə duvarına zərər verə bilər. Qaraciyər xəstəliklərına bağlı yemək borusu varisləri və mədə xərçəngi də mədə qanaxmasının ciddi səbəbləri arasında yer alır.
Mədə Qanaxması Necə keçir?
Mədə qanaxması geçiren pasiyentlər üçün öncelikle tibbi müdaxilə şarttır. Qanaxmanın mənbəyi belirlenmelidir. Yüngül mədə qanaxmaları adətən dərman müalicəsi ilə nəzarət altına alına bilərken şiddətli hallarda endoskopik və ya cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Qan sulandırıcı dərman kullanan pasiyentlərdə dərmanların düzenlenmesi və mədə qoruyucu dərmanların verilmesi qanaxmayı durdura bilər. Qan itkisi çox olduqda pasiyentə damar yolu ilə maye və qan takviyesi aparıla bilər. Qidalanma düzeninin değiştirilmesi və mədəni qıcıqlanma edən faktorlardan kaçınılması, sağalma prosesini hızlandırır. Intensiv stress də mədə asidini artırıraq mədə duvarına zərər verə bilər və mədə qanaxmasını tetikleyə bilər. Günümüzde stresli həyat tərzi, nizamsız qidalanma və pis alışkanlıklar mədə xəstəliklərını artıran vacib faktorlardır. Həddindən artıq stress, orqanizmin kortizol səviyyəsini yükseltir və mədə mukozasının korunmasını çətinlaştırır. Bu da mədə duvarının qıcıqlanma olmasına gastrit və xorain kötüleşmesine səbəb ola bilər.
Mədə Qanaxması Sonra Qidalanma Necə Olmalı?
Qanaxma sonra mədəni qıcıqlanma etmeyen, sindirimi asan və mədə asidini artırmayan bir qidalanma planı tətbiq olunmalıdır. Orqanizm, mədə qanaxması səbəbindən qan və maye kaybettiği üçün vitamin mineral və protein baxımından balanslı qidalanmaq sağalma prosesini hızlandırır. Xüsusilə lif oranı yüksək, mədəni rahatlatan və mədə çeperini qoruyan qidalar seçim edilmelidir. Qidalanma düzeninde asitli, baharatlı və işlenmiş gıdalardan kaçınılmalı, sindirimi çətin olan yiyeceklər tüketilmemelidir. Həddindən artıq isti və ya çox soyuq qidalar mədə mukozasını qıcıqlanma edə bilər. Az ama tez-tez yemək yemək mideye yük bindirmeden beslenmeyi təmin edir. Qanaxma sonra beslenmede tövsiyə olunan yiyeceklər bu şəkildədir:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.