İmmün Trombositopenik Purpura (İTP), immun sisteminin trombositlərə saldırması nəticəsində yaranan bir qan hastalığıdır. Trombositlər, kanın pıhtılaşmasını sağlayan hüceyrələrdir. səviyyələrindeki düşüklük, dəridə morarmalar, qanaxma və digər ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. İTP adətən immun sistemi mənşəli bir problem olaraq tərif olunur.
İTP Xəstəliyi Nədir?
Immun sisteminin yanlışlıkla kendi trombositlerine saldırması nəticəsində trombosit səviyyələrinin düşmesiyle yaranan nadir bir qan hastalığıdır. Trombositlər, orqanizmdəki qanaxmanın nəzarət altına alınmasını sağlayan pıhtılaşma hüceyrələridir. İTP akut və xroniki İTP olmaq üzere iki ana türde müşahidə olunur. Akut İTP, xüsusilə uşaqlarda daha tez-tez müşahidə olunur. Adətən bir viral enfeksiyondan sonra qısa müddətli olaraq yaranır. Daha çox yetkinlərdə müşahidə olunan xroniki İTP isə altı aydan uzun sürə bilər. Xəstəliyin əsas mekanizması, immun sisteminin yanlışlıkla trombositləri hedef alıp anticisimlər üretmesidir. Bu anticisimlər, trombositlərin dalakta və ya digər organlarda yıkımını hızlandırır. Normal trombosit səviyyəsi 150.000-400.000/mm³ arasında değişirken, İTP pasiyentlərində bu göstərici 20.000/mm³’ün altına düşə bilər. Bu ciddi düşüş, qanaxma eğilimini artırır. Xüsusilə ciddi hallarda iç organlarda qanaxmağa səbəb ola bilər.
İTP Xəstəliyi əlamətləri hansılardır?
Yüngül hallarda semptomların aşkar edilməsi çətin ola bilər. Lakin ciddi trombosit aşağı səviyyəsi durumlarında aydın və potansiyel olaraq hayatı tehdit edən qanaxmalar yarana bilər. Trombositlərin azalması, kanın pıhtılaşma mekanizmasını zəiflataraq orqanizmdə qanaxmaların yaranmasına səbəb olur. Bu vəziyyət adətən dəridə və mukozalarda özünü gösteren qanaxma eğilimleriyle tanınır. İTP xəstəliyi əlamətləri belə sadalana bilər:
Dəridə Morluklar (Purpura): Orqanizmdə hər hansı bir darbe olmaksızın yaranan morluklar, İTP’nin ən geniş yayılmış əlamətlərinden biridir. Bu morluklar adətən bacaklarda, kollarda və ya gövdede müşahidə olunur və kiçik darbelərdə bile asanca yaranır.
Noktalar Halda Qanaxmalar (Peteşi): Dəri altında toplu iğne başı böyüklüğünde qırmızı və ya mor noktalar şeklinde qanaxmalar oluşa bilər. Peteşi, adətən ayaq bilekləri və bacaklarda daha belirgindir.
Burun qanaxmaları (Epistaksis): Nedensiz və ya yüngül bir travma ilə başlayan burun qanaxması, İTP pasiyentlərində tez-tez rastlanan əlamətlərdən biridir. Qanaxmalar adətən uzun sürer və durdurulması çətindur.
Diş Əti qanaxmaları: Xüsusilə diş fırçalarken və ya yemək yerken yaranan diş əti qanaxmaları, aşağı trombosit səviyyəsinin bir digər geniş yayılmış işaretidir.
Adet qanaxmalarında Artım: Qadınlarda regl döneminde normalden daha intensiv və uzun süren adet qanaxmaları müşahidə oluna bilər.
Dəri Altında Qanaxma (Ekimoz): daha böyük və geniş sahələrda müşahidə olunan qanaxmalar, dəridə mavimsi-siyah renkte izlər bıraka bilər.
Bağırsaq və İdrar Yollarında Qanaxma: Şiddətli hallarda dışkıda və ya idrarda qan müşahidə oluna bilər. Bu vəziyyət acil müdaxilə gerektiren iç qanaxma ihtimaline işaret edə bilər.
Kafa İçi Qanaxma (Beyin Qanaxması): Nadir görülmekle birlikdə ciddi trombosit düşüklüğüne malik pasiyentlərdə kafa daxili qanaxma kimi həyati tehlike oluşturan vəziyyətlər yarana bilər. Bu adətən baş ağrısı, bilinç itkisi və ya nevroloji simptomlarla özünü göstərir.
Yorğunluq və Halsızlıq: Xroniki İTP pasiyentlərində davamlı qan itkisinə bağlı olaraq yorğunluq, halsızlıq və dayanıklılıkta azalma müşahidə oluna bilər.
Qanlı Qusma və ya Öskürək: daha irəli hallarda mədə və ya ağciyər qanaxmasına bağlı olaraq qan qusma və ya qanlı balgam kimi əlamətlər yarana bilər.
Xəstəliyin əlamətləri adətən başka xəstəliklərlə karıştırıla bilər. Bu səbəbdən erkən diaqnoz və müntəzəm tibbi takip, xəstəliyin təsirlərini ən aza indirmək və olası ağırlaşmaları qarşısını almaq üçün vacibdir.
İTP xəstəliyinın Səbəbləri hansılardır?
Immun sistemi, trombositləri yabancı bir tehdit olaraq algılar. Onları yok etmək üçün anticisimlər üretir. Bu proses, trombosit səviyyələrinin düşmesine və qanaxma eğilimine yol açar. İTP’nin dəqiq səbəbi hər vaxt belirlenemez. Bəzi hallarda infeksiyalar, dərmanlar və ya immun sistemi pozğunluqları, xəstəliyi tətikləyən faktorlar ola bilər. İTP xəstəliyinın muhtemel səbəbləri bu şəkildə sadalana bilər:
Infeksiyalar: Xüsusilə uşaqlarda müşahidə olunan akut İTP, tez-tez viral enfeksiyonlardan sonra yaranır. Suçiçeği, kızamık, hepatit C və HIV kimi infeksiyalar, immun sisteminin trombositlərə saldırmasına səbəb ola bilər.
Immun sistemi Xəstəlikləri: Sistemik lupus eritematozus (SLE), romatoid artrit kimi autoimmun xəstəliklər, immun sistemini zəiflataraq İTP’nin gelişmesine zemin hazırlaya bilər.
Bəzi İlaçlar: Qan sulandırıcılar, antibiyotiklər və bəzi kimyaterapiya ilaçları kimi dərmanlar, immun sisteminin trombositlərə qarşı tepki vermesini tetikleyə bilər.
Genetik Meyillilik: Ailede autoimmun xəstəlik öyküsü olanlardaİTP inkişaf riski daha yüksək ola bilər. Genetik faktorların xəstəliyin seyrini və şiddetini etkileyebileceği düşünülməkdədir.
Hamiləlik: Hamilelik zamanı immun sistemi dəyişiklikləri nadir də olsa, İTP’nin ortaya çıkmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət adətən hamiləliyin son dönemlerinde və ya doğuş sonra dönemde müşahidə olunur.
Lenfoma və Lösemi: Qan və lenf sistemiyle ilgili bəzi xərçəng növləri, İTP’nin gelişmesine səbəb ola bilən faktorlar arasındadır.
Toksinlər və kimyəvi Maddələr: bəzi toksik kimyəviların məruz qalma, immun sisteminde dengesizliklərə səbəb olaraq trombosit düşüklüğüne səbəb ola bilər.
Aşılar: çox nadir olaraq kızamık-kabakulak-kızamıkçık (MMR) kimi canlı virüs aşıları sonra İTP gelişimi bildirilmiştir. Lakin bu risk son derece düşüktür.
İTP Xəstəliyi Necə Diaqnoz Olunur?
Pasiyentin şikayetləri, fiziki müayinə bulguları və laboratoriya testlerinin değerlendirilmesi ilə diaqnoz olunur. Lakin bu proses, İTP’nin digər xəstəliklərdən ayırt edilməsi gerektiği üçün ətraflı bir müayinə gerektirir. Xəstəliyin ən aydın özelliği, aşağı trombosit sayılarıdır. Bu vəziyyət adətən qan testleriyle saptanır. Bununla birlikdə İTP xəstəliyi diaqnozu üçün semptomlara sebep olan xəstəlik və ya faktor olmadığından emin olunması lazımdır. Teşhiste ən vacib adım qan testleridir. Tam qan sayımı (CBC) testi, trombosit səviyyələrini ölçərək xəstəliyin əsas göstergesi olan trombosit düşüklüğünü düzgünlər. Normalde 150.000-400.000/mm³ arasında olan trombosit səviyyəsi, İTP pasiyentlərində adətən 20.000/mm³’ün altına düşer. Lakin bu vəziyyət başka xəstəliklərdə da görülebileceği üçün irəli tetkiklərə ihtiyaç duyulur.
İTP Xəstəliyi Müalicəsi Necə Olur?
Xəstəliyin şiddetine, trombosit səviyyələrine və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq şekillenir. Yüngül hallarda müalicəyə garaq duyulmaya bilər. Çünki bəzi pasiyentlərdə trombosit səviyyələri çox aşağı olmadan və ciddi qanaxma riski oluşmadan xəstəlik nəzarət altında tutula bilər. Lakin ciddi hallarda trombosit səviyyələrini yükseltmək və qanaxma riskini qarşısını almaq üçün müxtəlif müalicə üsulları tətbiq olunur.
İTP xəstəliyinda Qidalanma Necə Olmalıdır?
Düzgün bir qidalanma planı, immun sisteminin güçlendirilmesine və trombosit səviyyələrinin dengelenmesine kömək edə bilər. Hər nə qədər birbaşa bir müalicə üsulu olmasa da sağlam qidalanma vərdişləri xəstəliyin seyrine olumlu töhfə verir. Eyni zamanda yan təsirlərin yönetiminde effektiv ola bilər. İTP pasiyentlərinın, immun sistemini destekleyen qidalara odaklanması və qanaxmaları tetikleyebilecek zərərli yiyeceklərdən kaçınması tövsiyə olunur. İTP pasiyentlərı qidalanma programlarıyla ilgili aşağıdakı ipuçlarından faydalana bilər:
Yeməklərdə bol lif ehtiva edən gıdalara yer verilərək həzm sistemi desteklenmelidir.
Yüksək protein ehtiva edən qidalar seçim edilərək orqanizmin onarımı hızlandırıla bilər.
Həkim və ya pəhrizisyenle işbirliği yaparaq kişiselleştirilmiş bir pəhriz planı oluşturulması tövsiyə olunur.
Tibbi xəbərdarlıq
Bu material yalnız ümumi məlumat məqsədi daşıyır və həkim məsləhətini, diaqnozu və ya müalicəni əvəz etmir. Əlamətlər, müayinə nəticələri və müalicə ehtiyacı hər bir şəxsdə fərqli ola bilər. Şikayətləriniz varsa ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət edin; ağır və ya sürətlə pisləşən əlamətlər zamanı təcili tibbi yardım alın.
Mənbələr
Orijinal türkcə məqalə: https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/itp-hastaligi-nedir-itp-hastaligi-əlamətləri-nelerdir
NHS — Xəstəliklər A-dan Z-yə (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nhs.uk/conditions/
NICE — Təlimatlar və keyfiyyət standartları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://www.nice.org.uk/guidance
MedlinePlus — Sağlamlıq mövzuları (müraciət tarixi: 20 avqust 2026): https://medlineplus.gov/healthtopics.html
Anadoluda «Hematologiya» sahəsi üzrə həkimlər
Tez-tez verilən suallar
İTP Xəstəliyi Nədir?
Immun sisteminin yanlışlıkla kendi trombositlerine saldırması nəticəsində trombosit səviyyələrinin düşmesiyle yaranan nadir bir qan hastalığıdır. Trombositlər, orqanizmdəki qanaxmanın nəzarət altına alınmasını sağlayan pıhtılaşma hüceyrələridir. İTP akut və xroniki İTP olmaq üzere iki ana türde müşahidə olunur. Akut İTP, xüsusilə uşaqlarda daha tez-tez müşahidə olunur. Adətən bir viral enfeksiyondan sonra qısa müddətli olaraq yaranır. Daha çox yetkinlərdə müşahidə olunan xroniki İTP isə altı aydan uzun sürə bilər. Xəstəliyin əsas mekanizması, immun sisteminin yanlışlıkla trombositləri hedef alıp anticisimlər üretmesidir. Bu anticisimlər, trombositlərin dalakta və ya digər organlarda yıkımını hızlandırır. Normal trombosit səviyyəsi 150.000-400.000/mm³ arasında değişirken, İTP pasiyentlərində bu göstərici 20.000/mm³’ün altına düşə bilər. Bu ciddi düşüş, qanaxma eğilimini artırır. Xüsusilə ciddi hallarda iç organlarda qanaxmağa səbəb ola bilər.
İTP Xəstəliyi əlamətləri hansılardır?
Yüngül hallarda semptomların aşkar edilməsi çətin ola bilər. Lakin ciddi trombosit aşağı səviyyəsi durumlarında aydın və potansiyel olaraq hayatı tehdit edən qanaxmalar yarana bilər. Trombositlərin azalması, kanın pıhtılaşma mekanizmasını zəiflataraq orqanizmdə qanaxmaların yaranmasına səbəb olur. Bu vəziyyət adətən dəridə və mukozalarda özünü gösteren qanaxma eğilimleriyle tanınır. İTP xəstəliyi əlamətləri belə sadalana bilər:
İTP xəstəliyinın Səbəbləri hansılardır?
Immun sistemi, trombositləri yabancı bir tehdit olaraq algılar. Onları yok etmək üçün anticisimlər üretir. Bu proses, trombosit səviyyələrinin düşmesine və qanaxma eğilimine yol açar. İTP’nin dəqiq səbəbi hər vaxt belirlenemez. Bəzi hallarda infeksiyalar, dərmanlar və ya immun sistemi pozğunluqları, xəstəliyi tətikləyən faktorlar ola bilər. İTP xəstəliyinın muhtemel səbəbləri bu şəkildə sadalana bilər:
İTP Xəstəliyi Necə Diaqnoz Olunur?
Pasiyentin şikayetləri, fiziki müayinə bulguları və laboratoriya testlerinin değerlendirilmesi ilə diaqnoz olunur. Lakin bu proses, İTP’nin digər xəstəliklərdən ayırt edilməsi gerektiği üçün ətraflı bir müayinə gerektirir. Xəstəliyin ən aydın özelliği, aşağı trombosit sayılarıdır. Bu vəziyyət adətən qan testleriyle saptanır. Bununla birlikdə İTP xəstəliyi diaqnozu üçün semptomlara sebep olan xəstəlik və ya faktor olmadığından emin olunması lazımdır. Teşhiste ən vacib adım qan testleridir. Tam qan sayımı (CBC) testi, trombosit səviyyələrini ölçərək xəstəliyin əsas göstergesi olan trombosit düşüklüğünü düzgünlər. Normalde 150.000-400.000/mm³ arasında olan trombosit səviyyəsi, İTP pasiyentlərində adətən 20.000/mm³’ün altına düşer. Lakin bu vəziyyət başka xəstəliklərdə da görülebileceği üçün irəli tetkiklərə ihtiyaç duyulur.
İTP Xəstəliyi Müalicəsi Necə Olur?
Xəstəliyin şiddetine, trombosit səviyyələrine və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq şekillenir. Yüngül hallarda müalicəyə garaq duyulmaya bilər. Çünki bəzi pasiyentlərdə trombosit səviyyələri çox aşağı olmadan və ciddi qanaxma riski oluşmadan xəstəlik nəzarət altında tutula bilər. Lakin ciddi hallarda trombosit səviyyələrini yükseltmək və qanaxma riskini qarşısını almaq üçün müxtəlif müalicə üsulları tətbiq olunur.
İTP xəstəliyinda Qidalanma Necə Olmalıdır?
Düzgün bir qidalanma planı, immun sisteminin güçlendirilmesine və trombosit səviyyələrinin dengelenmesine kömək edə bilər. Hər nə qədər birbaşa bir müalicə üsulu olmasa da sağlam qidalanma vərdişləri xəstəliyin seyrine olumlu töhfə verir. Eyni zamanda yan təsirlərin yönetiminde effektiv ola bilər. İTP pasiyentlərinın, immun sistemini destekleyen qidalara odaklanması və qanaxmaları tetikleyebilecek zərərli yiyeceklərdən kaçınması tövsiyə olunur. İTP pasiyentlərı qidalanma programlarıyla ilgili aşağıdakı ipuçlarından faydalana bilər:
Bu məzmun məlumat xarakteri daşıyır və həkim tərəfindən təyin olunan konsultasiya, diaqnostika və ya müalicəni əvəz etmir. Şikayətiniz varsa, ixtisaslı səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edin.